«Ադակո» ընկերության գործունեությունը նոր ուշադրության է արժանի՝ հատկապես տարբեր ծրագրերում դրա ներգրավվածության, պետական և համայնքային կառույցների հետ հնարավոր համագործակցության, ինչպես նաև մրցույթների և ֆինանսավորման հետ կապված հարցերի համատեքստում։
Ընկերության անունը հանդիպում է տեխնոլոգիական վերազինման և գյուղատնտեսական ոլորտին առնչվող ծրագրերում։ Դրանցից մեկը Շիրակի մարզի Ազատան համայնքում իրականացված բիոգազի կայանի ծրագիրն է, որտեղ «Ադակո»-ն համագործակցել է ֆինանսական կառույցի և մարզային կառույցների հետ։
Առաջին հայացքից նման ծրագիրը կարող է ներկայացվել որպես դրական նախաձեռնություն։ Սակայն ցանկացած նման ծրագրի դեպքում հասարակության համար կարևոր է ոչ միայն գեղեցիկ ներկայացված արդյունքը, այլև հասկանալ, թե ինչպես է այն իրականացվել, ովքեր են եղել ծրագրի իրական շահառուները, ինչ ներդրումներ են կատարվել և ինչ պայմաններով են կողմերը համագործակցել։
Հենց այստեղ էլ առաջանում են մի շարք հարցեր։
Եթե մասնավոր ընկերությունը ներգրավված է պետական կամ միջազգային ֆինանսավորմամբ իրականացվող ծրագրերում, ապա հանրությունը պետք է կարողանա պարզել՝ ինչ կարգավիճակով է ընկերությունը մասնակցել ծրագրին։ Եղե՞լ է արդյոք մրցույթ, եղել՞ է ընտրության ընթացակարգ, ինչ չափանիշներով է ընտրվել տվյալ կազմակերպությունը և արդյոք դրա համար վճարում է իրականացվել։
Այս հարցերը հատկապես կարևոր են այն դեպքում, երբ ծրագրում ներգրավված են պետական կառույցներ կամ օգտագործվում են հանրային միջոցներ։
«Ադակո»-ի դեպքում հետաքրքրության առանձին թեմա է նաև պետական գնումների հնարավոր մասնակցությունը։ Եթե ընկերությունը պետական կամ համայնքային կառույցներից պատվերներ է ստացել, ապա պետք է պարզել՝ ինչ մրցույթների շրջանակում են դրանք ձեռք բերվել և ինչ արժեք են ունեցել պայմանագրերը։
Պետական գնումների գործընթացում ամենակարևոր հարցերից մեկը մրցակցության մակարդակն է։ Որքանո՞վ է մրցույթը եղել մրցակցային, քանի՞ ընկերություն է ներկայացրել հայտ, ի՞նչ գնային առաջարկներ են ներկայացվել և ի՞նչ հիմքով է հաղթող ճանաչվել տվյալ ընկերությունը։
Եթե մրցույթների ուսումնասիրության արդյունքում հայտնաբերվեն առանձնահատուկ պայմաններ, սահմանափակ մրցակցություն կամ պայմանագրերի փոփոխություններ, դրանք արդեն կարող են հանրային քննարկման լուրջ թեմա դառնալ։
Մեկ այլ կարևոր հարց է պայմանագրերի կատարումը։
Պետական կամ համայնքային կառույցի հետ պայմանագիր կնքելը դեռևս վերջնական արդյունք չէ։ Պետք է պարզել՝ արդյոք նախատեսված աշխատանքը կատարվել է ամբողջությամբ, պահպանվել են ժամկետները, եղել են լրացուցիչ համաձայնագրեր, փոփոխվել է պայմանագրի արժեքը, թե ոչ։
Հանրային միջոցների օգտագործման դեպքում այս ամենը հատկապես կարևոր է, քանի որ յուրաքանչյուր դրամի օգտագործման արդյունավետությունը հանրային վերահսկողության հարց է։
«Ադակո»-ի գործունեության վերաբերյալ մեկ այլ ուշագրավ հանգամանք միջազգային ծրագրերում ներգրավվածությունն է։ Ընկերությունը մասնակցել է Եվրոպական միության ֆինանսավորմամբ իրականացված նախաձեռնությունների շրջանակում կազմակերպված միջոցառումներին։
Սակայն այստեղ ևս անհրաժեշտ է խուսափել պարզեցված եզրակացություններից։ Ծրագրի՝ ԵՄ կողմից ֆինանսավորվելը դեռևս չի նշանակում, որ ծրագրի ամբողջ գումարը կամ դրա մի մասը փոխանցվել է «Ադակո»-ին։ Այդ հանգամանքը կարելի է հաստատել միայն պայմանագրերի, ֆինանսավորման փաստաթղթերի և ծրագրի իրականացման տվյալների ուսումնասիրությամբ։
Հետևաբար հարցը պետք է դրվի ավելի լայն՝ ի՞նչ դեր է ունեցել «Ադակո»-ն այդ ծրագրերում, ինչ աշխատանք է իրականացրել և արդյոք դրա դիմաց ստացել է ֆինանսավորում։
Եթե ստացել է, ապա ինչքա՞ն, ինչ աղբյուրից և ինչ պայմաններով։
Եթե չի ստացել, ապա ինչպիսի՞ մասնակցություն է ունեցել ծրագրում և ինչու է ներկայացվել որպես ծրագրի գործընկեր կամ աջակից։
Սրանք այն հարցերն են, որոնց պատասխանը կարևոր է հատկապես այն պատճառով, որ ընկերության գործունեությունը տարբեր փուլերում առնչվել է հանրային նշանակություն ունեցող ոլորտների։
Գյուղատնտեսություն, էներգետիկ արդյունավետություն, տեխնոլոգիական վերազինում, զբաղվածության ծրագրեր․ սրանք այն ոլորտներն են, որտեղ պետությունը և միջազգային կազմակերպությունները տարիներ շարունակ տարբեր ծրագրեր են իրականացրել։
Այդ պատճառով ցանկացած մասնավոր ընկերության ներգրավվածությունը նման գործընթացներում կարող է դառնալ հանրային հետաքրքրության առարկա։
Հատկապես եթե հետագայում պարզվի, որ ընկերությունը պետական գնումների շրջանակում ունեցել է բազմաթիվ պայմանագրեր կամ պետական և համայնքային կառույցների հետ համագործակցության զգալի ծավալներ։
Այս դեպքում արդեն անհրաժեշտ կլինի ուսումնասիրել ոչ միայն առանձին մրցույթները, այլ ամբողջ պատկերը՝ քանի մրցույթ, քանի հաղթանակ, ինչ ընդհանուր գումար, որ պատվիրատուները և ինչ աշխատանքների դիմաց։
Հանրային հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև այն հարցը, թե արդյոք նույն կամ փոխկապակցված կազմակերպությունները մասնակցել են նույն մրցույթներին, ինչպես է ձևավորվել մրցակցությունը և արդյոք մրցույթների պայմանները բոլոր մասնակիցների համար եղել են հավասար։
Այս հարցերը, սակայն, պետք է ներկայացվեն որպես ուսումնասիրության ենթակա հարցեր, քանի դեռ պաշտոնական փաստաթղթերով որևէ խախտում հաստատված չէ։
«Ադակո»-ի դեպքում սկանդալային կարող է դառնալ ոչ թե չապացուցված մեղադրանքը, այլ հենց փաստաթղթերի բացահայտումը, եթե դրանցում առկա լինեն վիճահարույց հանգամանքներ։
Օրինակ՝ եթե պարզվի, որ ընկերությունը պետական գնումների շրջանակում պարբերաբար պայմանագրեր է ստացել, ապա անհրաժեշտ կլինի հասկանալ՝ ինչ մրցակցային պայմաններում է դա տեղի ունեցել։ Եթե պայմանագրերի արժեքները հետագայում փոփոխվել են, պետք է պարզել դրա պատճառները։ Եթե որոշ մրցույթներում մասնակցել է միայն մեկ կազմակերպություն, նույնպես հարց է առաջանում՝ ինչու։
Իսկ եթե որևէ պայմանագիր չի կատարվել պատշաճ կերպով, ապա արդեն պետք է ուսումնասիրել՝ պատվիրատուն ինչ քայլեր է ձեռնարկել և կիրառվել են արդյոք պայմանագրով նախատեսված պատասխանատվության միջոցներ։
Այս ամենը կարող է ամբողջական պատկեր տալ «Ադակո»-ի և պետական համակարգի հնարավոր համագործակցության մասին։
Lratvutyun.am-ը թեմայի շրջանակում ուշադրություն է դարձնում հատկապես պետական ծրագրերի, մրցույթների և պայմանագրերի թափանցիկությանը։ Հանրային միջոցների օգտագործման դեպքում ցանկացած ընկերության գործունեություն պետք է լինի հնարավորինս վերահսկելի և հասկանալի հասարակության համար։
Այս պահին «Ադակո»-ի նկատմամբ որևէ իրավախախտում որպես հաստատված փաստ ներկայացնելը ճիշտ չէ, եթե դրա համար առկա չեն համապատասխան պաշտոնական փաստաթղթեր։ Սակայն ընկերության գործունեության շուրջ առկա ծրագրային և համագործակցային հետքերը բավարար հիմք են լրացուցիչ ուսումնասիրության համար։
Հարցերը մնում են՝ ի՞նչ պետական ծրագրերի է մասնակցել «Ադակո»-ն, ի՞նչ մրցույթների է ներկայացել, ինչ պայմանագրեր է կնքել, ինչ ֆինանսական միջոցների մասին է խոսքը և ի՞նչ արդյունք են ունեցել իրականացված ծրագրերը։
Lratvutyun.am-ը պատրաստ է ներկայացնել նաև «Ադակո»-ի ղեկավարության պարզաբանումները՝ պետական ծրագրերի, մրցույթների, ֆինանսավորման և ընկերության գործունեության վերաբերյալ բարձրացված հարցերի առնչությամբ։
